Юксек-басымлы циан лампасы — циан бувлары чыкъарылмасына эсасланып ярыкъ чыкъаргъан газлы лампасыдыр. О, санайы, тиббиет ве тышкъы ярыкъландырувда кенъ къулланыла. Онынъ чалышув принципи шунда ки, юксек-кергинликли яйы циан бувыны къозгъай, нурланувны биринджи невбетте ультрафиолет диапазонында мейдангъа кетире. Сонъра бу нурланув лампа бору ичиндеки люминесцентлер ярдымынен корюнген ярыкъкъа чевириле.
Юксек-басымлы циан лампасынынъ озьек къурулышы кварц джам борудан, электродлардан ве циан бувындан ибарет. Электродлардан ток кечкенде, быракъма ичиндеки циан буву ионлашып, плазма пейда ола. Электронлар циан атомларынен чарпышып, юксек энергия севиелерине кечелер ве сонъра 254 ве 185 нанометрлерде ультрафиолет ярыгъы чыкъаралар. Бу ультрафиолет ярыгъы бору диварында къаплангъан люминесцентлерни (сийрек топракъ люминесцентлери киби) къозгъай ве къырмызы, ешиль ве кок биринджи ренклернинъ къарышыгъы олгъан беяз ярыкъны мейдангъа кетире. Разрядны башламакъ ичюн юксек кергинлик (адет узьре бир къач бинъ вольт) керек олгъаны ичюн, лампа борусыны башлангъыч кергинликни эксильтмек ичюн аз микъдарда аргон я да неон газы эвельден-толдуралар.
Бу лампанынъ муим хусусиетлери бар: Биринджиден, о, юксек ярыкъландырув эффективлигинен макътана, бир ватткъа 50-60 люменге ете, бу исе ярыкъландырув лампаларындан чокъ зиядедир; экинджиден, о, узун омюрнен макътана, орта эсапнен 10 бинъ сааттен зияде чалышув вакъты; ве учюнджиден, онынъ спектри мавы-ешиль лентада топлангъан, шунынъ ичюн оны ренклернинъ тасвирленмеси азджа тенкъидий олгъан къулланмалар ичюн келишкен япа. Лякин онынъ алчакъ ренк косьтерюв индекси (CRI) (тахминен 40-60) ве чалыштырувнынъ эмиетли кечикмеси (стабиль ярыкълыкъкъа етмек ичюн 4-8 дакъкъа керек) онынъ базы ички муитлерде къулланувыны сынъырлай.
Къулланув джеэтинден юксек-басымлы циан лампалары ёл ярыгъы, стадионлар, завод устаханелери киби кенъ мейданлыкъта бир тюрлю ярыкъландырувны талап этмек ичюн ерлерде кенъ къулланыла. Оларнынъ УФ чыкъышы оларны фотокъаттылаштырув ве стерилизация киби сааларда да файдалы эте. Технологик илерилевлернен металл галоген лампалары ве светодиодлар яваш-яваш аньаневий юксек-басымлы циан лампаларыны денъиштирелер, амма сонъкиси, озь пишкин технологиясы ве фият имтиязлары себебинден, махсус къулланмаларда къулланувыны даа сакълап къалмакъта.
Илериде экологик къаиделери циан къулланув сынъырлавларыны къаттылаштыргъан сонъ, юксек-басымлы циан лампалары яваш-яваш базардан чыкъып кете биле. Лякин оларнынъ техникий принциплери земаневий электрик ярыкъ менбаларыны ишлеп чыкъмакъ ичюн шимди де муим эсасны темин этелер.
