Юксек-басымлы циан лампалары — бу циан бувынынъ чыкъарылмасына эсасланып ярыкъ чыкъаргъан газ-разрядлы лампалардыр. Оларнынъ чалышув принципи шунда ки, юксек-кергинликли электрик мейдан циан бувыны къозгъап, ультрафиолет ярыгъы чыкъара, сонъра исе лампа бору ичиндеки люминофорлар ярдымынен корюнген ярыкъкъа чевириле. 20-нджи асырнынъ орталарында инкишаф эттирильгенинден берли бу технология озь уникаль оптик хусусиетлери ве юксек энергия истималына коре санайы, тиджарет ве тышкъы ярыкъландырувда муим ер тутты.
Юксек-басымлы циан лампаларынынъ эсас техникий хусусиетлери оларнынъ юксек ярыкъландырув эффективлиги ве узун омюридир. Адеттеки якъыджы лампаларгъа коре, олар бир ватткъа 50-60 люменге ирише билелер, бу исе энергия сарфыны сезилерли дереджеде эксильте. Бундан да гъайры, циан буву юксек басымда чыкъкъанындан, лампа бору ичинде тургъун плазма пейда ола, бунынъ нетиджесинде лампанынъ омюри, адет узьре, 10 бинъ сааттен зияде ола. Бу лампалар узун муддетли токътамайып чалышмакъны талап этмек ичюн, меселя, ёл ярыгъы, завод устаханелери ве стадионлар ичюн келише.
Спектраль хусусиетлери джеэтинден юксек-басымлы циан лампаларынынъ ярыгъы биринджи невбетте кок-ешиль тюсте ола, анда аз микъдарда ультрафиолет ярыгъы бар. Оларнынъ ренк косьтерюв индекси (РРИ) адет узьре алчакъ (тахминен 40-60), яни олар предметлернинъ ренклерини азджа текрарлай билелер. Лякин бу хусусиет оларгъа юксек ярыкълыкъ талап этильген, амма ренк догърулыгъыны аз талап этмек ичюн светофор я да тышкъы прожектор киби къулланмаларда имтияз бере. Бундан да гъайры, юксек басымлы циан лампаларынынъ стабиль ярыкъ чыкъышына иришмек ичюн узун чалышув вакъты бар, адет узьре 4—8 дакъкъа, янъыдан чалыштырмакъ ичюн исе лампанынъ сувугъаныны беклемек керек. Бу эксиклик оларнынъ базы къулланмаларда эгильме имкянларыны сынъырлай.
Земаневий технологиялар фосфор къапламалары ве электродларнынъ дизайныны мукеммеллештирюв ярдымынен юксек-басымлы циан лампаларынынъ чалышувыны даа да оптималлаштырды. Меселя, сийрек расткельген топракъ люминесцентлери къошулса, ренклернинъ тасвирленмеси къуветлене, электрон балластларнынъ къулланылувы исе чалыштырув сурьатыны ве энергияны чевирювнинъ семерелилигини юксельте. Сонъки йылларда светодиод технологиясы тез юксельгенине бакъмадан, юксек-басымлы циан лампалары озьлерининъ пишкин технологиясы ве алчакъ фияты себебинден белли бир къулланмаларда ерини алмаз оларакъ къалалар. Илериде экологик къаиделери циан къулланувына сынъырлавларны къаттылаштыргъан сонъ, юксек-басымлы циан лампалары яваш-яваш экологик джеэттен даа темиз альтернативлернен денъиштириле биле. Лякин оларнынъ техникий имтиязлары ярыкъландырув лейхалары ичюн даа муим истинадий къыйметни темин этелер.
